عَنْ شَوْبِ الغَيْرِيَّةِ وَالأنانِيَّةِ ؛ لأنَّكَ لِفَنائِكَ فيهِ بِالْكُلِّيَّةِ فَلا ذاتَ لَكَ وَلا صِفَةَ وَلا فِعْلَ وَلا دينَ وَإلّا لَما خَلُصَ الدّينُ بالحقيقة فَلا يَكُونُ للَّهِ « 1 » . تا رسوم عبوديت و غيريت و انانيت باقى است و عابد و معبود و عبادت و اخلاص و دين در كار است ، شوب به غيريت و انانيت است . و اين شرك است پيش ارباب معارف . عبادت اهل خلوص نقشهء تجليات محبوب است ؛ و در قلب آنها جز ذات حقِ واحد راه ندارد . و با آن‌كه افق امكان به وجوب متصل و تدلّى ذاتى و دنوّ مطلق حقيقى براى آنها پيدا شده و رسوم غيريت به كلى مرتفع شده ، با اين وصف ، به تمام وظايف عبوديت اقدام و قيام مىنمايند . و عبوديت آنها بالرويّه و بالتفكر نيست ، بلكه عبوديت بالتجلى است ؛ چنانچه اشارهء به اين معنى دارد نماز شب معراج رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله « 2 » . فصل در بيان اخلاص بعد از عمل است بدان‌كه آنچه در حديث شريف است كه « الإبقاء على العمل حتى يخلص أشد من العمل » تحريص بر آن است كه انسان از اعمالى كه مىكند بايد مراعات و مواظبت نمايد ، چه در حين اتيان آن و چه بعد از آن . زيرا كه گاه شود كه انسان در حال اتيان عمل آن را بىعيب و نقص تحويل دهد و خالى از ريا و عجب و غير آن باشد ، ولى بعد از عمل به واسطهء ذكر آن به ريا مبتلا شود . چنانچه در حديث شريف كافى وارد است : عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ - عليه السَّلام - أَنَّهُ قَالَ : « الإبقاء على العمل أشد من العمل » . قَالَ : وَمَا الإِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ ؟ قَالَ : « يصل الرجل بصلة و ينفق نفقة لله وحده لا شريك له ، فكتب له سرا ؛

--> ( 1 ) - « بدان‌كه دين چو از آلايش غيريت و خوديت پاك گشت ، براى خدا خواهد بود ؛ چه با فناى كلى تو در ذات حق براى تو ذات و صفت و فعل و دين نمىماند . و در غير اين حال دين به حقيقت خالص و پاك نگرديده است و براى خدا نيز نخواهد بود » . ( تفسير القرآن الكريم ، ابن عربى ( تأويلات ملّاعبدالرزّاق كاشاني ) ، ج 2 ، ص 370 ) ( 2 ) - ر . ك : علل الشرائع ، ص 315 - 316 ، حديث 1 ؛ سرّ الصلاة ، امام خمينى قدس سره ، ص 14 - 15 .